Yasal çerçeve

Türkiye'de kaldıraçlı alım satım işlemleri, 30.12.2012 tarihinde yürürlüğe giren 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu kapsamında türev araç olarak düzenlenir. Uygulama esasları, Sermaye Piyasası Kurulu'nun (SPK) yayımladığı Yatırım Hizmetleri Tebliği (III-37.1) ile belirlenir.

SPK'nın kendi yatırımcı broşürüne göre kaldıraçlı işlem yalnızca CMB'den yetki belgesi almış aracı kurumlar tarafından yürütülebilir; bankalar müşterileri için kaldıraçlı forex işlemi gerçekleştiremez. Yetkisiz kurumlar veya siteler üzerinden işlem yapmak, sermaye piyasası mevzuatına aykırılık oluşturur.

Kaldıraç sınırları

  • SPK lisanslı kurumlarda azami kaldıraç 1:10'dur.
  • Açılış teminatı 50.000 TL'nin (veya karşılığı dövizin) altındaysa kaldıraç en fazla 1:5 uygulanır.
  • SPK, bu oranları dönemsel olarak değiştirebilir veya enstrümana özel sınırlar belirleyebilir.
  • Bu sınırlar yalnızca Türkiye'de lisanslı aracı kurumları bağlar; uluslararası brokerlar 1:30 ile 1:3000 arasında değişen oranlar sunabilir.

Teminat ve saklama

SPK lisanslı kurumlarda müşteri teminatları, İstanbul Takas ve Saklama Bankası (Takasbank) nezdinde saklanır. Bu, müşteri fonlarının aracı kurumun özkaynaklarından ayrı tutulmasını sağlar.

Ayrıca genel müşteri niteliğindeki yatırımcılar için negatif bakiye koruması yasal bir zorunluluktur: kayıp, yatırılan teminatı aşamaz ve aşan kısım müşteriden talep edilemez.

Demo hesap zorunluluğu

SPK düzenlemesine göre genel müşteriler, canlı hesap açmadan önce Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği (TSPB) üzerinden sunulan demo hesapla işlem deneyimi kazanmalı ve risk bildirim formunu imzalamalıdır. Bu uygulama, yatırımcının kaldıraçlı işlemin risklerini deneyimlemesini amaçlar.

Yetkisiz yapılar ve erişim engeli

SPK, Türkiye'de yerleşik kişilere yetkisiz kurumlar üzerinden kaldıraçlı işlem sunan sitelere yönelik erişim engeli kararları alır (SPKn m.99/4 kapsamında). Örneğin 19.12.2019 tarihli kararla çok sayıda yabancı forex sitesi erişime kapatılmıştır; bu uygulama dönemsel olarak tekrarlanır.

SPK'nın yatırımcı broşürü, yetkilendirilmemiş platformlar üzerinden yapılan işlemlerde yatırımcının kâr elde etse bile ödeme alamayabileceği konusunda açık uyarıda bulunur. Yetki durumunu www.spk.gov.tr veya www.tspb.org.tr üzerinden kontrol edebilirsiniz.

MT4/MT5 ve bireysel kullanım

MetaTrader uygulamalarının Apple App Store'dan kaldırılması, Eylül 2022'de Apple'ın küresel bir kararıdır; SPK'nın Türkiye'ye özel bir yasağı değildir. MT4/MT5 masaüstü (Windows/Mac) ve Android/Google Play üzerinden kullanılmaya devam eder.

Türkiye'de yerleşik bir kişinin uluslararası bir brokerla MT4/MT5 kullanması bireysel olarak suç sayılmaz; SPK'nın yaptırımı, yetkisiz hizmet sunan yapılara yöneliktir. Yine de bu tür işlemlerin CMB denetimi, 1:10 kaldıraç sınırı ve yasal negatif bakiye koruması kapsamında olmadığını bilmek gerekir.

Türkiye'de forex iki şekilde yapılır

Türkiye'de forex dendiğinde iki ayrı dünya vardır: SPK lisanslı yerli aracı kurumlar (1:10 kaldıraç, Takasbank saklaması, yasal korumalar) ve uluslararası brokerlar (yüksek kaldıraç, CMB kapsamı dışında, kendi düzenleyicilerine tabi). Hangisiyle çalışırsanız çalışın, düzenleme duvarını ve broker seçim kriterlerini bilerek ilerleyin.